Profilaktyka ginekologiczna — dlaczego jest ważna?

Najważniejsze informacje

Profilaktyka ginekologiczna to nie tylko cytologia. Obejmuje regularną rozmowę o zdrowiu, ocenę indywidualnych czynników ryzyka, odpowiednio dobrane badania oraz szybką konsultację w przypadku nowych dolegliwości.

Niektóre choroby ginekologiczne przez długi czas mogą nie powodować wyraźnych objawów. Badania przesiewowe pomagają wykrywać wybrane nieprawidłowości przed pojawieniem się dolegliwości, a konsultacja pozwala omówić także objawy i ryzyko, których nie ocenia cytologia.

• zakres profilaktyki zależy od wieku, historii zdrowotnej i indywidualnego ryzyka
• w polskim programie profilaktyki szyjki macicy podstawowym badaniem jest obecnie test HPV HR
• prawidłowy wynik jednego badania nie wyklucza wszystkich chorób ginekologicznych
• nowych objawów nie należy odkładać do kolejnego rutynowego badania

Co obejmuje profilaktyka ginekologiczna?

Zakres profilaktyki zależy od wieku, stanu zdrowia, przebytych chorób, wcześniejszych wyników badań, stosowanych leków oraz występowania chorób nowotworowych w rodzinie.

W zależności od wieku i wskazań konsultacja może obejmować badanie ginekologiczne, USG, pobranie materiału do testu HPV HR lub cytologii oraz zalecenie innych badań profilaktycznych. Nie każda pacjentka potrzebuje wszystkich tych badań podczas jednej wizyty.

• przebieg i regularność miesiączek
• krwawienia między miesiączkami lub po współżyciu
• dolegliwości bólowe
• antykoncepcja i plany dotyczące ciąży
• profilaktyka raka szyjki macicy i szczepienie przeciw HPV
• profilaktyka chorób piersi
• objawy związane z perimenopauzą i menopauzą
• indywidualne ryzyko osteoporozy i chorób układu sercowo-naczyniowego
• choroby nowotworowe występujące w rodzinie

Profilaktyka raka szyjki macicy

Rak szyjki macicy najczęściej rozwija się w związku z przetrwałym zakażeniem wysokoonkogennym typem wirusa HPV. Zmiany przednowotworowe mogą długo nie powodować dolegliwości, dlatego badania przesiewowe wykonuje się także u osób bez objawów.

W aktualnym polskim programie podstawowym badaniem jest test HPV HR z genotypowaniem. Jeżeli wynik jest dodatni, z tego samego pobranego materiału wykonywana jest cytologia na podłożu płynnym LBC. Cytologia klasyczna może być stosowana poza tym schematem w sytuacjach ustalanych indywidualnie.

Nieprawidłowy wynik cytologii lub dodatni wynik testu HPV nie oznaczają automatycznie rozpoznania raka. Mogą jednak wymagać wcześniejszej kontroli lub dokładniejszej diagnostyki, na przykład kolposkopii.

Rodzaj badania i termin kolejnej kontroli zależą od wyniku, wcześniejszej historii badań, przebytych zabiegów na szyjce macicy i indywidualnej sytuacji.

Szczepienie przeciw HPV

Szczepienie przeciw HPV jest ważnym elementem profilaktyki raka szyjki macicy i innych chorób związanych z zakażeniem HPV. Największą korzyść daje przed kontaktem z wirusem, dlatego programy szczepień koncentrują się przede wszystkim na dzieciach i młodzieży.

Możliwość szczepienia osoby dorosłej można omówić indywidualnie z lekarzem. Szczepienie nie zastępuje badań przesiewowych — osoby zaszczepione nadal korzystają z profilaktyki zgodnie z aktualnymi zasadami.

Profilaktyka chorób piersi

Podczas wizyty warto omówić przypadki raka piersi i raka jajnika w rodzinie, szczególnie jeśli choroba pojawiła się u bliskiej osoby w młodym wieku. Zakres profilaktyki piersi zależy od wieku i indywidualnego ryzyka.

Zwracanie uwagi na nowe zmiany pomaga poznać prawidłowy wygląd i budowę własnych piersi, ale nie zastępuje badań obrazowych wykonywanych zgodnie z programem lub indywidualnymi wskazaniami.

• zwracanie uwagi na nowe zmiany w piersiach
• badanie lekarskie, jeśli jest wskazane
• mammografia w ramach programu lub według indywidualnych zaleceń
• USG piersi w odpowiednio dobranych sytuacjach
• konsultacja genetyczna lub dodatkowe badania obrazowe przy zwiększonym ryzyku

Czy prawidłowa cytologia oznacza, że wszystko jest w porządku?

Prawidłowa cytologia dotyczy komórek szyjki macicy. Nie ocenia jajników, endometrium, piersi ani wszystkich możliwych chorób ginekologicznych.

Profilaktyka nie powinna więc ograniczać się do jednego badania. Ważne są również rozmowa z lekarką, ocena objawów i czynników ryzyka oraz dobór badań odpowiednich dla konkretnej pacjentki.

Jak przygotować się do wizyty profilaktycznej?

Warto znać datę ostatniej miesiączki i przypomnieć sobie, czy w ostatnim czasie występowały nietypowe krwawienia, ból lub inne dolegliwości.

• wcześniejsze wyniki cytologii i testów HPV
• wyniki USG, mammografii lub badań histopatologicznych
• informacje o przebytych operacjach i zabiegach
• lista przyjmowanych leków i suplementów
• informacje o chorobach nowotworowych występujących w rodzinie

Kiedy umówić wizytę?

Umów planową konsultację, jeśli nie znasz terminu kolejnego badania, masz wcześniejszy nieprawidłowy wynik, byłaś leczona z powodu zmian szyjki macicy, chcesz omówić szczepienie przeciw HPV albo ustalić indywidualny plan profilaktyki.

Nie czekaj do kolejnej rutynowej kontroli w przypadku krwawienia między miesiączkami, po współżyciu lub po menopauzie, bardzo obfitych lub przedłużających się miesiączek, przewlekłego albo narastającego bólu podbrzusza, nowych utrzymujących się upławów, wyczuwalnej zmiany w piersi czy utrzymującego się powiększania obwodu brzucha bez wyraźnej przyczyny.

Kiedy szukać pilnej pomocy?

Badania profilaktyczne nie służą do oceny nagłego pogorszenia stanu zdrowia. Bardzo nasilone krwawienie, omdlenie, nagły silny ból lub gwałtowne osłabienie wymagają pilnej oceny medycznej. Przy podejrzeniu bezpośredniego zagrożenia życia zadzwoń pod 112 lub zgłoś się do SOR.